1 Grote projecten

Met verschillende grote projecten werkt de Provincie Zeeland aan haar maatschappelijke opgaven. Deze projecten dragen vaak bij aan meerdere doelen en zijn meestal complexer dan andere projecten. Elk project is anders, maar ze hebben één ding gemeen: het zijn belangrijke projecten voor de provincie en er zijn grote bedragen mee gemoeid. Daarom worden de grote projecten en de bijbehorende baten en lasten apart opgenomen in de begroting.

De risico's van deze projecten worden beheerst volgens het provinciale risicomanagementbeleid. Financiële risico's worden zoveel mogelijk opgevangen binnen het budget van het project. Als dat niet mogelijk is, worden deze risico's opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en Risicobeheersing.

In deze begroting lichten we de drie lopende grote projecten toe. Het betreft de volgende projecten:

• N673 Zanddijk;
• Deltaweg;
• Vervanging schepen Westerschelde Ferry.

De grote projecten N290 Traverse Kapellebrug en NPW worden naar verwachting eind 2026 formeel afgerond.

• NPW
• Het aan PS voorleggen van het beëindigen van de afrondingsfase (nog door PS vast te stellen).
• Na afronding van het NPW als groot project worden de resterende activiteiten ondergebracht in de begroting binnen het programma Balans in landelijk gebied, onder de doelstelling Natuurbeleving, -verbreding en -verbinding”.

• N673 Zanddijk:
• Voortzetting werkzaamheden van de voorbereidingsfase.
• Start realisatiefase

• Deltaweg:
• Het verder uitwerken van de recent gestarte voorbereidingsfase. In deze fase worden onder andere de aanbesteding voorbereid en het uitvoeringsontwerp verder uitgewerkt.

• Vervanging schepen Westerschelde:

Vloot:

• • Afronding voorbereidingsfase en vaststelling definitief ontwerp van de vloot.
  • Investeringsbesluit door Provinciale Staten over de realisatie van de nieuwe vloot.
  • Start realisatiefase: bouw van de nieuwe schepen.

Aanland- en laadvoorzieningen:

• • Aanleg elektriciteitsvoorzieningen door Stedin, met aansluiting op de transformatorhuizen.
  • Investeringsbesluit door Provinciale Staten en start van de aanpassingen aan de aanlandvoorzieningen.

In het Kader Grote Projecten zijn de afspraken vastgelegd over de invulling van het versterken van de kaderstellende en controlerende rol van Provinciale Staten. Onderstaande punten zijn met name van belang:

• Provinciale Staten besluiten of een project als “groot project” wordt aangemerkt.
• De opdracht wordt in een startnotitie vastgelegd.
• We rapporteren vier keer per jaar over de voortgang van het groot project.
• Besluitvorming vindt plaats door Provinciale Staten bij afronding van verschillende projectfasen.

Het Kader Grote Projecten moet de kaderstellende en controlerende rol van Provinciale Staten voor de grote projecten versterken. Met dit kader kan eenduidig worden vastgesteld of een project kan worden gezien als groot. Verder zorgt het kader voor duidelijke besluitvorming per projectfase. De voortgangsrapportages grote projecten zijn hier een resultaat van en worden vier keer per jaar aan de Staten voorgelegd. In 2027 zullen uitkomsten van de tweejaarlijkse evaluatie van het Kader Grote Projecten wellicht leiden tot een herziening Kader Grote Projecten.

Naast het kader is er een Handboek Projectmanagement. Zowel het Kader als het Handboek zijn leidend bij de sturing op grote projecten. Het Handboek is een leidraad en hulpmiddel voor medewerkers die betrokken zijn bij projecten en programma's. 

Met het programma Natuurpakket Westerschelde (NPW) was het kerndoel ten minste 600 hectare estuariene natuur realiseren. Dit is getijdennatuur waar eb en vloed zorgt voor een landschap van schorren, kreken, zandplaten en slikken. Provincie Zeeland voerde dit programma volgens afspraak met de Rijksoverheid uit, met als doel natuurherstel van de Westerschelde. Binnen het NPW-programma werkten we daarnaast aan de volgende afspraken die ook van meerwaarde voor Zeeland zijn:

• De ontwikkeling van het Grenspark Groot Saeftinghe, met onder meer de realisatie van de panoramatoren met recreatieve voorzieningen in de Hedwigepolder.
• De ontwikkeling van het Landschapspark Zwinstreek.
• Regionale impulsen gemeenten Hulst en Sluis.
• Landbouwflankerend beleid.
• Bij de ontwikkeling van (getijden)natuur volgen we meerdere jaren de ontwikkeling van de natuur. We meten dit door diverse (monitorings)onderzoeken.

De looptijd van het convenant eindigde op 31 december 2025. Het Rijk heeft op 2 juni 2025 (onder voorwaarden) decharge verleend voor het NPW, nu het kerndoel van ten minste 600 hectare estuariene natuur behaald was. De resterende middelen maken nu onderdeel uit van de bestemmingsreserve NPW.

In afwachting van de evaluatie en afronding van het groot project NPW hebben we dit nog op deze plaats in de Begroting 2027 opgenomen. Zodra deze evaluatie en afronding met Provinciale Staten is gedeeld, zullen de resterende meerjarige monitoringsverplichtingen en bijbehorende middelen worden overgeheveld naar het begrotingsprogramma Balans in landelijk gebied.

• Besluit 7 oktober 2005 Voorstel PS invulling Schelde Estuarium.
• Besluit 30 januari 2006 Convenant Rijk en Provincie Natuurpakket Westerschelde.
• Brief van 8 november 2016 over de voortgang van het Natuurpakket Westerschelde aan PS.
• Brief van 7 november 2017 Nota herijking Natuurpakket Westerschelde aan PS.
• Brief van 2 juni 2025 LVVN decharge en afsluiting NPW.

• Het overdragen van eigendom en beheer (inclusief monitoring en nazorg) van de gerealiseerde projecten is nog niet (volledig) afgerond. Er kan verschil van inzicht zijn, waardoor niet tot volledige afspraken wordt gekomen. Ook is het mogelijk dat er meerkosten zijn.
• Mogelijk kunnen juridische en financiële risico’s ontstaan die de realisatie van de laatste projecten in het kader van het Grenspark in gevaar kunnen brengen. Denk aan het niet krijgen van verlengingen van vergunningen en/of het niet voldoen aan vergunningsvoorwaarden, het niet tijdig tot exploitatie brengen van de uitkijktoren en onvoorziene kosten.
• Meningsverschillen tussen betrokkenen kunnen ontstaan.

De Zanddijk-Molendijk (N673) is de belangrijkste toegangsweg van en naar Yerseke en de bedrijventerreinen. De weg is onveilig: smal en onvoldoende geschikt voor de huidige verkeersdrukte. De N673 is een gebiedsontsluitingsweg. Dat wil zeggen één rijstrook per rijrichting en er geldt 60km/u (was eerst 80km/u). De weg is van groot belang voor de ontsluiting van Yerseke en de (groeiende) bedrijvigheid daar. Provincie Zeeland wil daarom dit oplossen en de verkeersveiligheid en doorstroming verbeteren.

Onveilige, drukke weg
De N673 is niet ingericht volgens de ontwerprichtlijnen Basiskenmerken Wegontwerp van het CROW. De weg en bermen zijn te smal, bochten zijn te krap en op delen is sprake van een te steil talud. In september 2019 is daarom een maximumsnelheid van 60 km/h ingevoerd. 

De N673 is ook een drukke weg. Per dag passeren ruim 9.500 motorvoertuigen de Zanddijk volgens de verkeersstromenkaart 2018. Waaronder ruim 1.400 vrachtwagens (ongeveer 15%). Volgens de verkeersprognose neemt het verkeer tot 2030 toe tot 12.000 motorvoertuigen per dag. Dit komt vooral door de verdere uitbreiding van de bedrijventerreinen. 

Verder is de N673 niet overal meer in goede staat. Op diverse plekken zitten er scheuren in het wegdek en in de fundering. Dit leidt tot hoge onderhoudskosten. 

Gedeputeerde Staten hebben daarom in 2017 de N673 in de top drie geplaatst van Zeeuwse wegen die met voorrang moeten worden opgeknapt. Doel is de veiligheid, bereikbaarheid en onderhoudssituatie van de weg te verbeteren.

Eind juni 2023 is de project BV opgericht. De Zanddijk BV* voert in opdracht van de Provincie Zeeland de verdere voorbereiding voor het (laten) uitvoeren van de reconstructie van de N673 met aansluitende wegen en rotondes en bijbehorende werken uit. 

*zie paragraaf verbonden partijen

Het project Zanddijk betreft de reconstructie van de Provinciale weg N673 tussen Yerseke en de A58. Voor de voorbereiding en uitvoering van de werkzaamheden heeft de Provincie een aparte rechtspersoon, Zanddijk BV, opgericht. De gemeente Reimerswaal realiseert gelijktijdig de verbindingsweg van de Zanddijk, door het bedrijventerrein Olzendepolder, naar Yerseke. Inmiddels werkt Zanddijk BV, conform onze werkwijze bij Grote Projecten, toe naar een formele faseovergang van voorbereiding naar realisatie. De aanbesteding van de werkzaamheden en het uitvoeringscontract zijn dan ook al in voorbereiding. De grondverwerving van de voor uitvoering noodzakelijke percelen is medio 2026 afgerond. Daarnaast wordt nog ingezet op de aankoop van enkele percelen die behulpzaam kunnen zijn voor een vlotte uitvoering (maar die op zich niet strikt noodzakelijk zijn). Zanddijk BV is ook de voorbereiding gestart voor het aanvragen van een Projectbesluit onder de Omgevingswet. Aangezien het hier gaat om nieuwe wetgeving vraagt dit een intensieve en zorgvuldige aanpak. Binnen het project wordt ook een spoorkruising gerealiseerd waarover al geruime tijd gesproken wordt met ProRail. Halverwege 2026 maakte ProRail bekend dat de bouw van de spoorkruising niet gerealiseerd kan worden binnen de oorspronkelijke planning. Naar aanleiding hiervan werkt Zanddijk BV op ons verzoek verschillende scenario’s uit die betrokken zullen worden bij het besluit over de faseovergang, zodat de uitvoeringsfase gestart wordt met een actuele planning en een accurate raming.

De belangrijkste risico’s  zijn:

• Bezwaren op het Omgevingsplan.
• Onbekendheid werkwijze en systematiek nieuwe Omgevingswet kan leiden tot vertraging.
• Planning en procedures ProRail in relatie tot afstemming over het ontwerp en gewenste realisatie.
• Onjuiste berichtgeving: het verspreiden van onjuiste berichten door derden die verstorend werken.
• Kabels en leidingen: het tijdig verleggen van kabels en leidingen is een belangrijk aandachtspunt om de overige werkzaamheden uit te kunnen voeren.
• Bodemgesteldheid: de milieutechnische staat van de bodem is een risico voor de uitvoeringsfase. 
• Stikstofdepositie.

Met deze risico's is rekening gehouden in de projectraming. Het risico van de bandbreedte van 15% in de raming is een provinciaal risico en is meegenomen in het provinciale weerstandsvermogen.

Gedeputeerde Staten (GS):

• GS hebben op 27 september 2017 plan voor uitvoering van een eerste fase volgens tracé 3c vastgesteld.
• In 2018 hebben GS besloten fase 1 vooralsnog niet uit te voeren en eerst een verdiepende studie uit te voeren naar de mogelijkheden van een totaaloplossing.
• De eindrapportage van deze verdiepingsstudie is door GS op 21 mei 2019 vastgesteld.
• In september 2019 hebben GS besloten om nog geen voorkeur alternatief vast te stellen maar eerst in overleg te gaan met het ministerie van infrastructuur en Waterstaat over cofinanciering door het Rijk.
• Op 3 december 2019 hebben GS besloten dat alternatief Bruin het voorgenomen voorkeursalternatief is en te starten met een informele inspraakprocedure.
• Op 9 juni 2020 hebben GS besloten om aan PS een Startnotitie voor het tracé Roze-Zwart aan te bieden.
• Op 14 juni 2022, hebben GS het projectplan vastgesteld en aangeboden aan de Staten.
• Op 8 november 2022 hebben GS het Definitieve Ontwerp, inclusief kredietaanvraag aangeboden aan PS.
• Op 24 januari 2023 hebben GS de wensen- en bedenkingprocedure gestart, middels een brief aan PS.
• Op 23 juni 2023 is de Zanddijk BV opgericht.
• Op 17 juni 2025 hebben GS ingestemd met de nieuwe afspraken met de partners in het project.
• Op 23 september 2025 hebben GS besloten de projectprocedure onder de Omgevingswet te starten met het voornemen tot het nemen van een projectbesluit en het daarvoor starten van de verkenning.
• Op 16 december 2025 hebben GS de reacties op de Verkenningsfase beantwoord.

Provinciale Staten (PS): 

• Beschikbaarstelling voorbereidingskrediet van € 1,1 miljoen (PS 10 november 2017 € 800.000 en PS 8 juni 2018 aanvulling met € 300.000).
• PS hebben op 3 juli 2020 een extra Commissie Economie gehouden, om met belanghebbenden in gesprek te gaan.
• Op 6 november 2020 hebben PS de startnotitie Zanddijk vastgesteld.
• Op 5 februari 2021 hebben Provinciale Staten een totaal voorbereidingskrediet van € 8 miljoen beschikbaar gesteld voor de aankoop van grond en panden. Dit is inclusief de eerder beschikbaar gestelde € 1,1 miljoen.
• Op 22 juli 2022 hebben PS besloten over te gaan naar de ontwerpfase.
• Op 16 december 2022 hebben PS ingestemd met de afronding van de definitie- en ontwerpfase van het project N673 Zanddijk-Molendijk en de start van de voorbereidingsfase middels goedkeuring van het eindefase document definitie- en ontwerpfase N673 Zanddijk-Molendijk inclusief de daarin opgenomen scope, looptijd en beheers aspecten (inclusief financiën) van het project. Hiermee is aanvullend € 60 miljoen beschikbaar gesteld voor uitvoering, waarmee het totale investeringskrediet € 68 miljoen bedraagt.
• Op 28 maart 2023 hebben PS hun Wensen en Bedenkingenbrief aan GS vastgesteld. 

De Deltaweg (N256) is één van de belangrijkste verkeersaders van Zeeland. De Deltaweg is onderdeel van een van de hoofdaderen van Zeeland in de noord-zuidverbinding. In de zomer zorgt het toeristenverkeer voor extra drukte.  Na de A58 en de N62 behoort de Deltaweg tot de drukste wegen van Zeeland.

Op verschillende locaties doen zich onveilige situaties en incidenten voor, mede doordat de inrichting niet past bij het huidige verkeersbeeld, waardoor de kans op verkeersongevallen toeneemt. Dit zorgt voor een gevoel van onveiligheid bij weggebruikers. In het verleden zijn veel verschillende (kleinschalige) maatregelen getroffen aan de Deltaweg om de veiligheid te vergroten, maar enkele structurele knelpunten blijven bestaan. Daarnaast laat de doorstroming te wensen over. Met name de inrichting van de kruispunten zorgt tijdens de ochtend- en avondspits regelmatig voor vertragingen en opstoppingen, waardoor de bereikbaarheid van het gebied onder druk staat. Deze knelpunten hebben bovendien negatieve gevolgen voor de leefbaarheid en de economische ontwikkeling in de regio. Bovendien is de weg kwetsbaar bij calamiteiten. Wanneer een incident plaatsvindt, ontbreekt vaak een robuuste omleidings- of afwikkelingsmogelijkheid. Daarnaast laat de doorstroming voor hulpdiensten op dit moment te wensen over vanwege het ontbreken van vluchtstroken. De weg is niet toekomstbestendig; wanneer het verkeersaanbod groeit de komende jaren en er geen maatregelen getroffen worden, nemen de problemen met verkeersveiligheid, doorstroming en calamiteitenafwikkeling alleen maar toe.

In 2021 en 2022 is onderzoek gedaan naar mogelijkheden om de verkeersveiligheid en doorstroming op deze weg te verbeteren. Dit resulteerde in verschillende oplossingsrichtingen, vastgelegd in Planstudie Deltaweg van Haskoning, die in juli 2022 ter informatie aan Provinciale Staten is verstuurd. In het coalitieakkoord Met Zeeland, voor Zeeland is de Deltaweg benoemd als groot project. Uitgangspunt voor de verdere uitwerking van het project is de startnotitie Deltaweg waarmee Provinciale Staten 5 juli 2024 heeft ingestemd. De startnotitie bevat het maatregelenpakket (oplossingsrichting B) uit de Planstudie Deltaweg. De nadruk ligt op het verbeteren van de verkeersveiligheid en het bevorderen van de doorstroming, met name op de kruispunten. Daarbij wordt ook rekening gehouden met een mogelijke toekomstige verdubbeling (2x2), conform het Toekomstbeeld Midden Zeelandroute (MZR) en in lijn met het Toekomstperspectief Zeeland 2050.

In dit Toekomstbeeld MZR wordt deze als een robuuste tweede hoofdontsluiting van Zeeland aangemerkt. Deze route zorgt voor vlotte en betrouwbare reistijden en is verkeersveilig, In het Toekomstbeeld MZR wordt ervan uitgegaan dat een 2x2 verbinding na 2040 noodzakelijk is, bij verdere groei van het aantal woningen en economische ontwikkelingen. Dit is in lijn met de ambities uit het Toekomstperspectief Zeeland 2050.

Dit vraagt ook om nieuwe toekomstvaste functionele oeververbindingen (Zeelandbrug en Zandkreeksluis) in de MZR. Om deze Nieuwe Oosterschelde Oeververbinding (NOOV) verder te brengen is samenwerking met het Rijk gestart en zullen varianten voor de nieuwe oeververbinding(en) en bijbehorende tracés worden onderzocht. 

Gezien de huidige problematiek op de Deltaweg kan de voorgenomen herinrichting hiervan daar niet op wachten. Het project Deltaweg is erop gericht om op korte termijn de verkeersveiligheid en doorstroming op kruispunten te verbeteren en is een eerste stap op weg naar de MZR als robuuste tweede hoofdontsluiting van Zeeland.

Aan het einde van de ontwerpfase wordt het definitief ontwerp opgeleverd. Hierin zijn ook de drie meekoppelkansen uitgewerkt: de fietsonderdoorgangen bij het kruispunt Goes, een faunapassage nabij de Schenge en een klimaatadaptieve maatregel op Noord-Beveland. Met de gemeenten Goes en Noord-Beveland is gesproken over hun bijdrage aan deze meekoppelkansen en aan het project Deltaweg.

In het vierde kwartaal van 2026 nemen Provinciale Staten een besluit over het opnemen van de drie meekoppelkansen in het definitief ontwerp en de daarmee samenhangende bijstelling van de scope van het project.

In 2027 start vervolgens de voorbereidingsfase. In deze fase worden onder meer de benodigde gronden verworven, de planologische procedures voorbereid en gestart, de werkzaamheden voorbereid voor marktbenadering en wordt met kabel- en leidingbeheerders afgestemd over de benodigde aanpassingen en verleggingen. De voorbereidingsfase zal naar verwachting tot eind 2029 duren.

Met de vaststelling van de Startnotitie door Provinciale Staten is het project Vervanging Schepen Westerschelde Ferry officieel gestart en aangewezen als groot project.

Na afronding van de definitiefase is de ontwerpfase gestart. Op basis van de Nota van Uitgangspunten zijn de omvang en samenstelling van de toekomstige vloot en de functionele en technische eisen vastgesteld.

Voor de Europese aanbesteding is gekozen voor een concurrentiegerichte dialoog. Met drie geselecteerde scheepswerven zijn gesprekken gevoerd over de opdracht, de gunningscriteria en hun inschrijving. Na het voorlopige gunningsbesluit wordt de overgang naar de voorbereidingsfase voorgelegd aan Provinciale Staten. Bij instemming wordt het voorlopige ontwerp uitgewerkt tot een definitief ontwerp en het investeringsbesluit voorbereid. Daarna kan de bouw van de schepen starten. De schepen worden begin 2029 gefaseerd opgeleverd.

Parallel hieraan worden de aanland- en laadvoorzieningen voorbereid en gerealiseerd. Stedin heeft bevestigd dat in Breskens en Vlissingen voldoende transportcapaciteit beschikbaar is. Daarmee is een belangrijk projectrisico vervallen.

Over de voortgang van het project wordt ieder kwartaal gerapporteerd.