Natuurpakket Westerschelde (NPW)

Algemeen

Projectomschrijving

Het programma tot het realiseren van minimaal 600 ha estuariene natuur volgens het Convenant Rijk-Provincie (2005) over de uitvoering van de ontwikkelingsschets 2010.
Het Programma Natuurpakket Westerschelde omvat de volgende projecten:
a)      Hertogin Hedwigepolder (350 ha, gereed)
b)      Uitbreiding Zwin (22 ha, gereed)
c)      Middengebied Waterdunen (121 ha, gereed) en Perkpolder (35 ha, gereed)
d)      Buitendijks (5 deelprojecten 123 ha, gereed)
e)      Landbouw-flankerend beleid (subsidie € 8,4 miljoen en grondruilbank € 4,6 miljoen)
f)       Overige afspraken (Grenspark Groot Saeftinghe, impuls Hulst (afgerond), Landschapspark Zwinstreek, impuls Sluis (afgerond), bijdrage Sloe-/Tractaatweg (afgerond), monitoring).
Met het ministerie van LVVN is inmiddels vastgesteld dat het hoofddoel van het programma, het realiseren van minimaal 600 ha estuariene natuur, is gehaald.

Belangrijkste ontwikkelingen

•   Na realisatie van ruim 600 ha estuariene natuur heeft het Ministerie onder voorwaarden decharge gegeven aan het NPW-programma per 1 januari 2026.
•    De bouw van de geïntegreerde radar- en uitkijktoren is in volle gang.
•    Nu de bouw van de toren vordert, is het van groot belang om een exploitant voor de toren te vinden om zo het project straks succesvol af te kunnen ronden. De eerste fase van de belangstellingsregistratie was afgerond. De aanbestedingsprocedure voor de exploitatie en het eigendom van de uitkijktoren is lopende. 

Status en voortgang

Beheersaspect:	Kwaliteit	Geld	Tijd	Risico	Omgeving
Status:
Voortgang:

Voortgang algemeen

De verschillende onderdelen van NPW bevinden zich in de volgende fasen:
•    De realisatie van de natuurprojecten (realiseren minimaal 600 hectare estuariene natuur) is afgerond. De projecten zitten nu in de nazorgfase, waarbij het met name gaat om de in de natuurvergunningen opgenomen monitoring.

•    De looptijd van het convenant is beëindigd per 31 december 2025 en het Rijk heeft decharge verleend. Er wordt toegewerkt naar de afronding van NPW als ‘groot project’ in 2026.  

•   Panoramaheuvel: De Provincie Zeeland heeft recht van opstal ten behoeve van de uitkijktoren met het oog op exploitatie behouden. De eerste fase van de belangstellingsregistratie is afgerond. Kandidaten die in aanmerking komen voor de selectiefase hebben nadere informatie ontvangen, zodat zij eventueel aanvullende vragen kunnen stellen en een voorstel kunnen indienen. De procedure van selectie van een exploitant voor de uitkijktoren is lopende. Dit heeft onze volle belangstelling.

•   In de Hedwigepolder is de bouw van de geïntegreerde radar- en uitkijktoren volop gaande.

•   Het beheer en onderhoud van de vijf buitendijkse projecten ligt sinds 1 januari 2026 definitief bij Rijkswaterstaat. Hedwigepolder, Waterdunen en het Zwin zijn eerder al overgedragen aan Stichting Het Zeeuwse Landschap.

•    Binnen de gebiedsaanpak van het Grenspark Groot Saeftinghe wordt er doorgewerkt aan de diverse initiatieven uit het ontwikkelingsprogramma van het samenwerkingsverband zoals: volhoudbare landbouw, recreatieve routes en mobiliteit, zoetwatervoorziening, participatie etc. De initiatieven worden waar mogelijk verbonden met provinciale, landelijke en lokale publieke opgaven. Het openlucht labo draait op volle toeren. Met de huidige partners wordt een verdere samenwerking verkend, het huidige samenwerkingsverband loopt namelijk in juni 2026 af. Alle partners hebben al aangegeven nog een periode te willen samenwerken aan de verdere ontwikkelingen in het grenspark.

•   De Interregaanvraag ‘ZwinQuest’ is, per 31 maart jl., toegekend aan het Landschapspark Zwinstreek.

•   Het landbouwflankerend beleid is op 31 december 2025 formeel afgerond. Een aantal projecten, gelegen in het Grenspark, wordt in 2026 afgerond.

Bij Extra Toelichting wordt op hoofdlijnen ingegaan op de afzonderlijke projecten.

Kwaliteit

Status:
Voortgang:

Het beoogde effect van het programma NPW is het realiseren van minimaal 600 hectare estuariene natuur. Met het Ministerie zijn afspraken gemaakt over de behaalde resultaten. Met de realisatie 651 hectare estuariene natuur is de kern van deze afspraken behaald.
Zoals eerder aangegeven zal in de NPW-projecten de natuur zich gedurende een langere periode verder ontwikkelen. Deze ontwikkeling wordt gevolgd/vastgelegd via diverse monitoringsprogramma’s. Ook de streekprojecten en initiatieven die gelegen zijn in de nabijheid van NPW-projecten worden vervolgd. Voorbeelden hiervan zijn de gebiedsaanpak Grenspark Groot Saeftinghe en Landschapspark Zwinstreek. Met de grensregio’s en partners wordt met een geïntegreerde aanpak grensoverschrijdend gewerkt aan onder andere maatschappelijke, economische, recreatieve, agrarische en ecologische opgaven. 
Daarnaast is in de vorm van landbouwflankerend beleid samen met de ZLTO een bijdrage geleverd aan brede ontwikkeling van landbouw in Zeeland. Er is een beweging met de streek in gang gezet die zich niet beperkt tot NPW-middelen. Inmiddels maakt de gebiedenaanpak een vast onderdeel uit van onze provinciale uitvoering. Ook worden andere instrumenten zoals subsidies ingezet voor een volhoudbare landbouw en leefbaarheid in de streek. Eind 2025 is het landbouwflankerend beleid formeel afgerond.

Geld

Status:
Voortgang:

Van het totale beschikbare NPW-budget van € 163,6 mln. was op 31 december 2025 nog € 23,7 mln. beschikbaar voor de uitvoering. De verdeling hiervan ziet er per 1 januari jl. als volgt uit:

Het NPW-budget is in de begroting ondergebracht onder programma 1 grote projecten, doelstelling 010102. De actualisatie van de meerjarige verdeling van deze middelen gebaseerd op bovenstaande verplichtingen is aan u voorgelegd in de eerste ronde budgetbewaking 2026 (als onderdeel van de 7^e begrotingswijziging 2026 bij de Voorjaarsnota). Invulling van de algemene nazorgreserve zal plaatsvinden overeenkomstig de voorwaarden die gesteld zijn door het Rijk bij de dechargeverlening. Een voorstel daarvoor zal op een later moment worden voorgelegd via een begrotingswijziging.

Per 31 maart jl. was van het hiervoor genoemde budget nog € 23,3 mln. beschikbaar.

Tijd

Status:
Voortgang:

De Provincie Zeeland heeft in 2006 de uitvoeringstaak voor het Natuurpakket Westerschelde (NPW) in opdracht van het ministerie van LVVN op zich genomen. De looptijd van het programma is vastgesteld tot en met 2022 met een afspraak over de resterende programmaperiode (2023-2025). Binnen die periode zijn de projecten uitgevoerd.
Het Rijk had op basis van deze realisatie ingestemd met decharge per 31 december 2025 (conform einde looptijd convenant met het Rijk), onder de voorwaarden zoals gerapporteerd in de voortgangsrapportage van augustus-september-oktober 2025. De Staten blijven via deze rapportage voor grote projecten geïnformeerd over de voortgang. Medio 2026 zal, op basis van voortgang op openstaande zaken, toegewerkt worden naar afronding van het NPW als groot project.

Risico

Status:
Voortgang:

Overeenkomstig de afspraken rond grote projecten worden ieder kwartaal de risicodossiers geactualiseerd op project- en programmaniveau. 
Binnen de MJKR is voldoende financiële ruimte gereserveerd voor het opvangen van de in de risicodossiers genoemde risico's.

Omgeving

Status:
Voortgang:

Met de omgeving van de verschillende deelprojecten wordt regelmatig overlegd. Periodiek worden er met de streekholders binnen het Grenspark Groot Saeftinghe bijeenkomsten georganiseerd waarbij de voortgang van de diverse projecten wordt gepresenteerd en ideeën en initiatieven worden uitgewisseld. Er is een klankbordgroep die de geluiden en wensen uit de streek een plek geven aan de ronde tafel met de partners. Binnen het landschapspark wordt samengewerkt met een adviesraad met daarin ook vertegenwoordiging vanuit de drie belangrijkste belangengroepen (landbouw, natuur en cultuur).

Legenda status en voortgang

	Op orde		Positieve ontwikkeling
	Er dreigen afwijkingen		Gemiddelde ontwikkeling
	Bijstelling is noodzakelijk		Negatieve ontwikkeling

Scopebeschrijving

De getijdennatuur en de vele geulen die de Westerschelde uniek maken, dreigen te verdwijnen. Als gevolg van natuurlijke processen, inpolderingen en verdiepingen ontstaat er één geul. De schorren en slikken worden kleiner met als gevolg het verdwijnen van unieke vogels en planten. 
Bedoeling is om met de maatregelen in het programma bij te dragen aan herstel van de natuurwaarden van de Westerschelde. Op deze manier wordt getracht de bijzondere getijdennatuur te behouden voor de toekomst. Tevens vormt dit een bescherming tegen overstromingen.
Daarnaast wordt gezorgd voor meerwaarde voor de regio door de natuur toegankelijk te maken en door het uitvoeren van een aantal aanvullende opgaves te investeren in de regio:
•    Landbouwflankerend beleid (subsidie en grondruilbank)

Overige afspraken:
•    Grenspark Groot Saeftinghe,
•    Regionale impuls Hulst,
•    Landschapspark Zwinstreek,
•    Regionale impuls Sluis,
•    Sloe-/Tractaatweg,
•    Monitoring en Beheer & onderhoud

Relevante besluiten

Extra toelichting

Momenteel is 651 hectare nieuwe estuariene natuur opgeleverd..
Hieronder wordt op hoofdlijnen ingegaan op de afzonderlijke projecten.

1.    Hedwigeproject
De realisatie van de Hedwigepolder is afgerond. Het project zit nu in de nazorgfase en de monitoring zal worden opgevolgd. Met het waterschap zijn gesprekken gaande over de overdracht van de dijk rond de Hedwigepolder. Belangrijk hierbij is dat voldaan wordt aan de voorwaarden gesteld in de natuurtoets. 

2.    Uitbreiding Zwin
Met het Waterschap zijn afspraken over het beheer van de dijk vastgelegd en zal de monitoring worden opgevolgd.

3.    Middengebied
De realisatie van de natuurprojecten (realiseren minimaal 600 hectare estuariene natuur) is afgerond. De projecten zitten nu in de nazorgfase waar in de komende jaren gemonitord gaat worden.

4.    Nevenopgaven
Het NPW heeft enkele belangrijke maatschappelijke effecten in de vorm van regionale impuls voor de gemeenten Hulst en Sluis, de ontwikkeling van het Grenspark Groot Saeftinghe, het grensoverschrijdende Landschapspark Zwinsteek en de inzet van Landbouw Flankerend Beleid waarbij de inzet gericht is op volhoudbare landbouw. 

4.1 Grenspark Groot Saeftinghe
in de afgelopen jaren zijn er vanuit het Samenwerkingsverband Grenspark Groot Saeftinghe gewerkt aan de hand van de ontwikkellijnen uit het ontwikkelingsprogramma. Naast concrete projecten en initiatieven die bijdragen aan natuurherstel, vernieuwing en volhoudbare landbouw, zoetwaterbeschikbaarheid, circulaire landschap, korte ketens (verdienmodellen), klimaat en stikstof zijn er ook enorme stappen gezet in het welzijn van de streekholders (brede welvaart) en grensoverschrijdende samenwerkingen. Uit interviews met de partners, die de afgelopen maanden hebben plaatsgevonden, blijkt dat de werkwijze van het Grenspark enorm wordt gewaardeerd. Daarom wordt er momenteel gewerkt aan een vervolg van het samenwerkingsverband om zo te komen tot een nieuwe samenwerkingsovereenkomst. 

Innovatiefonds
Het budget voor het grensoverschrijdende innovatiefonds, gericht op zoetwaterbeheersing en klimaat in het Grenspark, is volledig benut. Er zijn voor het Nederlandse deel van het Grenspark negen initiatieven ondersteund en voor het Vlaamse deel vier. Een aantal projecten is reeds afgerond of in uitvoering en een aantal projecten moeten nog worden opgestart. Dit levert mooie innovatieve voorbeelden op voor de streek.    

Zoete stuwen 
De pilot Zoete stuwen in Grenspark Groot Saeftinghe is een gebiedsgericht initiatief opgepakt door Provincie Zeeland en Waterschap Scheldestromen binnen de gebiedssamenwerking van het Grenspark, gericht op het verkennen van technische maatregelen die de zoetwaterbeschikbaarheid voor landbouwpercelen in droge perioden kunnen verbeteren.

Binnen de pilot worden zoetwaterstuwen geplaatst in sloten binnen het watersysteem van de Emmapolder. De plaatsing staat gepland voor 2026, mits de voorbereiding en uitvoering volgens planning verlopen. Na plaatsing wordt de werking van de maatregel gedurende de pilotperiode minimaal drie jaar gemonitord, zodat inzicht ontstaat in de effecten op peil, waterkwaliteit en zoutgehalte onder verschillende (weers)omstandigheden.

De uitkomsten worden gebruikt om te bepalen of en onder welke randvoorwaarden deze maatregel breder toepasbaar is binnen Zeeland. De pilot wordt gefinancierd uit de koplopersmaatregelen en het landbouwflankerend beleid.

Compostering
Met het verbeteren van de landbouwbodems voorop wordt gewerkt aan een lokale composteringsketen. Na de uitgevoerde praktijkpilots zijn er diverse bijeenkomsten geweest met de deelnemende agrariërs en terreinbeheerders. De reacties op het concept van circulair terreinbeheer zijn positief. In de afgelopen maanden is nagedacht over een constructieve coöperatieve samenwerkingsvorm om het proces op te zetten en duurzaam te kunnen borgen in de toekomst. Hierdoor kunnen afspraken worden gemaakt tussen de terreinbeheerders en de coöperatie. Om dit extra te kunnen faciliteren wordt een Leader-aanvraag voorbereid.

Natuurinclusief Zeeuws Bouwplan 
De doorontwikkeling van een Natuurinclusief Zeeuws Bouwplan wordt verder uitgewerkt in een opzet voor Robuuste Scheldepolders. Samen met de boeren, Het Zeeuwse Landschap, Poldernatuur Zeeland en ANV Groene Oogst werken we nu verder aan een toekomstbestendig geïntegreerd bouwplan met een verdienmodel voor de boer (o.a. bier- en bakketen, biobased bouwmaterialen en Carbon Farming+), en plaats voor meer biodiversiteit in het landschap (Groen-blauwe dooradering), een circulair landschap, een betere zoetwaterbeheersing en grondverbetering met lokale compost. In de afgelopen periode is gewerkt aan een maatregelenpakket dat daarvoor ingezet kan worden. Tevens wordt gezocht naar een duurzame verankering van de vergoedingen via het ANLb. Dat sluit aan bij de Zeeuwse ambitie voor Agrarisch Natuurbeheer.  

Mobiele streekproductencontainer 
Coöperatie Grenspark Groot Saeftinghe heeft zijn mobiele streekproductencontainer uitgeprobeerd en is nu volledig operationeel. Momenteel staat de container in Emmadorp. Diverse producenten van streekproducten uit het Grenspark bieden hun producten in de mobiele shop te koop aan en doen dat graag op een plek waar veel potentiële klanten passeren. Met de gemeente Hulst wordt gezocht naar geschikte plekken voor de shop.

Radar- en uitkijktoren
De bouw van de radar- en uitkijktoren en de daarbij behorende aanvoerroutes en parkeerterrein is alweer enkele maanden in volle gang. De betonnen kern (radargedeelte) is zo goed als op hoogte. Alle technische ontwerpen zijn zo goed als afgerond en gaan richting uitvoering. Op 7 mei staat er een bijeenkomst gepland om het hoogste punt te kunnen vieren. Nu de bouw van de toren vordert, is het van groot belang om een exploitant te vinden om zo het project straks succesvol af te kunnen ronden. De procedure van selectie van een exploitant voor de uitkijktoren is lopende.

(Be)leven en leefbaarheid
De plannen voor Kreverhille staan gepland voor het voorjaar van 2026. Voor Paal worden nu de geplande uitvoeringswerken voorbereid. Met de uitvoering van het ontwerp van het project Versterk de Scheldekust wordt ook de getijdehaven aangepakt. De infrastructuur wordt aangepakt, zoals het vervangen van de palen en steigers. De planning is om na de zomer hiermee te starten. 

Groeve Nieuw Namen 
Voor het project Erfgoed Deal: Groeve Nieuw-Namen is er een definitief schetsontwerp opgeleverd. Dit ontwerp wordt nu omgezet in een definitief ontwerp om vervolgens eind 2026 met de uitvoering te kunnen starten. Het definitief schetsontwerp is goed ontvangen door de dorpsbewoners.

4.2 Regionale Impuls gemeente Hulst en gemeente Sluis
De regionale impuls gemeente Sluis en Hulst zijn beide in 2023 afgerond.

4.3 Landschapspark Zwinstreek
Op 30 maart is de definitieve goedkeuring voor het Interregproject ZwinQuest ontvangen. De projectcoördinator voor ZwinQuest is per 1 april gestart bij BGTS Landschapspark Zwinstreek. Eind april heeft de coördinator de allereerste projectstuurgroep georganiseerd.

Ook de tweede projectmanager, voor het Vlaamse deel van de projecten binnen Landschapspark Zwinstreek, is per 1 april gestart. Met deze aanstelling is het projectteam van BGTS Landschapspark Zwinstreek nu volledig ingevuld.

Direct na goedkeuring van ZwinQuest zijn de eerste voorbereidende werkzaamheden rondom Pop-up Voedselhub Cadzand van start gegaan. Er is een omgevingsvergunning aangevraagd voor de beoogde locatie, deze goedkeuring wordt eind tweede kwartaal 2026 verwacht. Zodra deze is ontvangen kan de Voedselhub feestelijk geopend worden.

De gebiedstafel ‘Natuur’ werkt aan een project omtrent de Big five van de Zwinstreek. Dit projectidee wordt synchroon ingediend bij LEADER Zeeland, LEADER Noord-West-Vlaanderen en Leader Meetjesland. Door deze leaderaanvragen gezamenlijk als 1 grensoverschrijdend project uit te voeren onder de vleugels van BGTS Landschapspark Zwinstreek en Regionaal Landschap Houtland en Polders werken Vlaamse en Nederlandse natuurbeheerders samen aan een grensoverschrijdend soortenbeleid. De planning voor de indiening is eind mei.

Op uitnodiging van de gebiedstafel ‘Landbouw’ heeft BGTS Landschapspark Zwintreek in maart een presentatie gehouden op een bijeenkomst van de ZLTO. Mogelijke projecten en (subsidie)kansen binnen de Zwinstreek zijn hier besproken met de landbouwers.

Het project Kenniscarrousel Zwinstreek, met steun van de 3 provincies en het Euregio Scheldemondfonds, werd in maart goedgekeurd en is opgestart.

Met de Kenniscarrousel wordt de versnipperde grensoverschrijdende kennis vanuit de onderzoekscentra in Zeeland, Oost- en West-Vlaanderen gebundeld en rechtstreeks naar landbouwers gebracht, via laagdrempelige en praktijkgerichte demo’s op landbouwbedrijven in de Zwinstreek. Landbouwers uit de zes gemeenten van de Zwinstreek krijgen toegankelijke en toepasbare kennis; de proefcentra, provincies en landbouworganisaties versterken hun samenwerking; en noden en kansen van onderuit voor toekomstige Europese projecten worden gedetecteerd. Er worden zes thematische praktijkdemo’s georganiseerd in twee jaar op landbouwbedrijven in de Zwinstreek. Minstens twee proefcentra per demo bundelen samen hun expertise. Thema’s zoals smartfarming, bodemzorg, waterhuishouding, verzilting, gewasbescherming, alternatieve teelten en beheer van perceelranden en groenbemesters komen aan bod.

Rond het thema erfgoed is een opdracht uitgezet over het Kasteel van Sluis.

Dit betreft een literatuurstudie naar het groot-kasteel van Sluis. Bronnenonderzoek heeft reeds plaatsgevonden. Het tweede en derde kwartaal van 2026 zullen worden gebruikt om een presentatie hierover te geven alsmede een boek samen te stellen over het kasteel.

4.4 Landbouwflankerend beleid
Eén van de nevenopgaven binnen NPW is het Landbouwflankerend Beleid. Hiervoor was een bedrag geraamd van € 13 miljoen, waarvan € 8,4 miljoen gereserveerd voor subsidiebijdragen en € 4,6 miljoen voor de Grondbank Zeeland in combinatie met kavelruil. 

Eind 2025 is het landbouwflankerend beleid formeel afgerond, aangezien het convenant tussen ZLTO en Provincie liep tot en met 31-12-2025. Een aantal subsidieprojecten, gelegen in het Grenspark, wordt in 2026 afgerond.

Op 9 januari jl. zijn de resultaten, op bestuurlijk niveau met de ZLTO, besproken.

5. Sociaaleconomische impulsen

Inherent aan het Natuurpakket Westerschelde is de zorg voor sociaal-economische impulsen in de streek. Dit was geen aparte doelstelling vanuit het programma, maar is feitelijk ontstaan in de loop der tijd door de unieke aanpak. Samen met streekholders in het Grenspark Groot Saeftinghe en stakeholders in het Landschapspark Zwinstreek is van onderaf samengewerkt om allerlei initiatieven welke door de streek gewenst zijn tot stand gekomen. Zo is in het Grenspark een eigen streekmerk (Saeftinghe Smaekt) opgezet, is samen met bewoners gewerkt aan Verstrek de Scheldekust waarbij diverse dorpen met elkaar verbonden zijn.

6. Monitoring en beheer & onderhoud

De projecten zitten nu in de nazorgfase, bestaande uit de destijds in de NB-wet vergunningvereiste monitoring. De resultaten van deze monitoring worden, per project, eenmaal per jaar besproken in een Stuurgroepvergadering.

Sinds 2015 loopt meetprogramma naar stijghoogte, grondwaterstand en zoutgehalte in en rond de Hedwigepolder, met als doel het doel het volgen van effecten van de inrichting van de Hedwigepolder als getijdengebied. Hiervoor wordt gekeken naar de stijghoogten en grondwaterstand buiten het getijdengebied. Daarnaast wordt gekeken naar de zoet-zoutverdeling. Over de bevindingen wordt blijvend gecommuniceerd met belanghebbenden (landbouw, Vlaamse partners) om resultaten en eventuele effecten tijdig te delen en te betrekken bij ontwikkelingen, zoals de uitbreiding Dok Antwerpen en inrichting natuurgebied Prosperpolder Zuid in België. Er wordt hierbij nauw samengewerkt met het Waterschap en specialist Deltares, die de monitoring mede begeleiden. Vooralsnog blijken er nauwelijks effecten te zijn op de huidige landbouwfuncties van de nabijgelegen percelen.

Naast de monitoring wordt met eigenaren en pachters rond de Hedwigepolder tegelijkertijd ook het functioneren van het watersysteem tegen het licht gehouden. Hiervoor zijn aanvullende metingen verricht om het watersysteem mogelijk te kunne verbeteren. De eerstvolgende serie resultaten worden in het voorjaar 2026 gepresenteerd. De geïnventariseerde maatregelen worden door het Waterschap en de Provincie verder uitgewerkt.